عنوان
نگرشي بر چگونگي شکل گيري شهرهاي قرون نخستينِ اسلاميِ ايران با استناد به شواهد تاريخي و داده هاي باستان شناسي
نویسنده (گان)
احمدزاده ,فريد ;عبدخدا,کاميار
چکیده مقاله
بسياري از اصول شهرسازي و معماري دوران¬اسلامي خصوصاً قرون نخستين آن برگرفته از شهرسازي قبل از اسلام مي¬باشد. با اين حال با آمدن اسلام و تحت نفوذ ايدئولوژي جديد، تغييرات بنياديني در تمامي ابعاد زندگي مسلمانان ايجاد شد. يکي از مهم-ترين تغيرات ياد شده در معماري و ساخت شهر است. شهرهاي قرون نخستين اسلامي ايران مانند سيراف، ري، نيشابور، شوش، اصطخر، از قاعدۀ فوق مستتثني نبوده و با توجه به شرايط دين جديد شکل گرفته¬اند. از آن¬جائيکه در مورد علل اصلي شکل-گيري شهرهاي صدر اسلام ايران از منظر باستان¬شناسي تاکنون پژوهش مستقلي انجام نشده است ، در اين پژوهش سعي مي شود به بررسي اين موضوع پرداخته شود که چه عامل يا عواملي در شکل¬گيري شهرهاي صدر اسلام ايران مؤثر بوده¬اند و داده-هاي باستان¬شناسي تا چه اندازه شواهد تاريخي و منابع دستِ اول نگاشته شده در مورد اين شهرها را تصديق مي¬کنند. روش بکار رفته در پژوهش حاضر نيز استفاده از داده¬هاي حاصل از بررسي¬ و کاوش¬هاي باستان¬شناسي در کنار منابع مکتوب دستِ اول تاريخي جهت دستيابي به نتايج مطلوب مي¬باشد. نتايج پژوهش نشان مي¬دهد که عامل مسلط در ايجاد الگوي شهرهاي مورد بررسي، دين اسلام است و تمامي شاخص¬ها و عناصر زندگي اجتماعي و کالبدي شهر بر اساس اين عامل نظام و هويت مي¬يابند. بطوريکه که ساير عوامل ديگر را نيز تحت شعاع قرار داده است. علاوه بر عامل مذهب، زندگي اقتصادي و نحوه معيشت مردم هر يک از شهرهاي مورد مطالعه، بوضوح در فرم-بخشيدن به مجموعه واحدهاي تشکيل¬دهنده و شکل معماري آن نقش مؤثري داشته است، چنانچه شواهد تاريخي و داده¬هاي حاصل از بررسي¬ها و کاوش¬هاي باستان¬شناسي دعاوي فوق را تأييد مي¬کنند.

متن کامل مقاله